Apartman aidatı nereye gitti?
Her apartman, hazinesi, bütçesi ve seçimi olan küçük bir devlettir, ve kimsenin göremediği bir deftere göre yönetilir. Dünyanın en yaygın kurumu, en az hesap vereni.
İki yüz daire, her birinden aylık aidat, bir yönetici, bir defter. Yılda bir kez girişte toplantı yapılır, fotokopi bir dosya dağıtılır, asansör bakım kalemini kimse anlamaz, üç kişi sesini yükseltir, saat geç olduğu ve herkesin sabah işi olduğu için hesaplar ibra edilir. Toplantılar arasında fon bir kara kutudur. Asansör bozulur, çatı akar, para yetmez. Kimse yolsuzluk kelimesini kullanmaz; herkes yarım yamalak şüphelenir; hiçbir şey kontrol edilemez.
Apartman küçültülmüş bir devlettir: vergi toplar, bütçe yapar, satın alma yapar, seçim yapar, ve muhalefeti, basını, denetçisi yoktur. Dünyanın en yaygın kurumu ve en az hesap vereni.
Ne değişiyor
Dört sıradan parça, sıradan biçimde bağlanıyor.
Fon, harcama politikası olan bir hazineye dönüşür. Para oradan ancak bir ödenek kalemine karşılık çıkar, asansör, temizlik, bahçe, rezerv, ve ancak o kalemin bakiyesi kadar. Fondan bütçesiz bir ödemeye giden yol yoktur; yöneticinin kendi imzası da böyle bir yol açmaz. Bütçeyi aşmak yasak değildir; reddedilir.
Bütçe ilan edilmez, oylanır. Kalemler, sakinler sicilinin oyuyla, önceden ve dönem başına belirlenir. Yeni dönem boş başlar: harcama yetkisi kendiliğinden düşer ve yeniden verilmesi gerekir. Toplantı, çoktan gitmiş paranın onay töreni olmaktan çıkar.
Her ödeme kendini kayda yazar. Tek kişinin evinde duran bir deftere değil; her sakinin telefonundan, kalem kalem, tarihiyle okuduğu bir deftere. Paranın nereye gittiğini bilmek için yöneticiye güvenmek gerekmez, ki bu, dürüst bir yöneticiye yapılabilecek en büyük iyiliktir.
Sözleşmeler teminatlı ve süreli olur. Çatı işi bir iş emridir: bedel iş verildiğinde kilitlenir, iş kabul edilince serbest kalır, süresinde hiçbir şey teslim edilmezse kendiliğinden iade olur.
Asıl sakin mucize, ortadan kalkanlardadır: yıllık kavga, fotokopi dosya ve doğrulanması da çürütülmesi de mümkün olmayan şüphe.