Geri alamayacağın depozito
İki kira bedeli, elden verilmiş, ve zorlamaya en az gücünün yettiği kişide duruyor. Kiralama dünyanın en yaygın sözleşmesi ve en az uygulanabilirlerinden biri.
Girerken iki kira depozito verdin. Üç yıl sonra çıkıyorsun, ev temiz ve cevap bir omuz silkme: duvarda iz varmış, kombiye bakım yapılmış, para gelecek ay yatacakmış. Yatmıyor. Dava açabilirsin ve iki kira için açmayacaksın. Bu hikâyedeki herkes bunu biliyor; hikâye zaten bu yüzden böyle bitiyor.
Kiralama, var olan en yaygın sözleşmedir. Aynı zamanda en az uygulanabilir olanlardandır: kira, parasını çoktan almış birine peşin ödenir; depozito, üzerinde hiçbir baskı kuramadığın tarafta durur; tamirat ve ihbar süresine dair her madde, ancak bir mahkeme okursa gerçek olan bir cümledir. Ev sahipleri burada kötü adam değil. Kötü kiracı da vardır ve onun ev sahibi de mahvedilmiş bir mutfağın bedelini aynı şekilde tahsil edemez. Sözleşmenin bir icra katmanı yoktur; bu yüzden iki taraf da karşısındakinin karakter riskini taşır.
Ne değişiyor
Depozito iki tarafın da olmaktan çıkar. Kiralamanın başında bir emanet kasasına kilitlenir, ne ev sahibinin hesabına, ne kiracının: kiralamanın kendi kasasına. Hiçbiri tek başına oynatamaz. Sonunda, daha ortada tartışacak bir şey yokken kararlaştırılan kurala göre çözülür: temiz teslimde kendiliğinden, anlaşmazlıkta sözleşmede adı yazılı hakemin paylaştırmasıyla.
Kira bir aylık angarya değil, bir akış olur. Taahhüt edilmiş bir kaynaktan takvimle hareket eder. Kimse kovalamaz, kimse "yatırdım" demez, kimse "yatmadı" demez, ve zamanında ödenmiş otuz altı ayın kaydı, kiracının taşınabilir kredi geçmişi olur; hiçbir referans mektubunun veremeyeceği kadar değerli.
Şartlı maddeler gerçekten çalışır. "Kiracı boyarsa bir ay kira yok" bugün bir el sıkışma, yarın bir tartışmadır; burada koşullu bir kuraldır. Artış maddesi, ihbar süresi ve erken çıkışta iade de öyle. Vaat olan şey, bir dallanmaya dönüşür.
Bunun güç dengesine ne yaptığına dikkat et: gücü az olan tarafın artık güce ihtiyacı kalmıyor. Asıl mesele verimlilik değil, budur.